Ο τζόγος δεν είναι ένα απλό παιχνίδι. Είναι μία συμπεριφορά η οποία μπορεί να αρχίσει από μία απλή, αθώα κίνηση, αλλά μπορεί να εξελιχθεί σε εξάρτηση, επηρεάζοντας όχι μόνο το ίδιο το άτομο, αλλά ολόκληρη την οικογένεια και τους φίλους.
Σύμφωνα με την Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου, περίπου το 3,6% του πληθυσμού, παρουσιάζει προβληματική ενασχόληση με το στοιχηματισμό, ενώ στους μαθητές το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 6,6%.
Τα στατιστικά δείχνουν ότι το προφίλ των εξαρτημένων ατόμων αφορά κυρίως άνδρες ηλικίας 34 ετών, με υψηλό μορφωτικό επίπεδο καθώς και σταθερή απασχόληση.
Η «παθολογική ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια», όπως ορίζει το DSM-V, είναι μία επαναλαμβόμενη συμπεριφορά που οδηγεί σε κλινικά σημαντική επιδείνωση και συναισθηματική αναστάτωση. Το χαρακτηριστικό που την κάνει τόσο ύπουλη είναι η παρόρμηση, δηλαδή η αδυναμία αντίστασης στη λογική, στον έλεγχο καθώς και στην ίδια την πραγματικότητα.
Στο ant1live παραχώρησαν συνεντεύξεις η κ. Ειρήνη Θεοχάρους, λειτουργός στο πρόγραμμα «Κίνητρο» Παραλιμνίου -το οποίο χορηγείται από την Εθνική Αρχή Στοιχημάτων και αδειοδοτείται από την Αρχή Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κύπρου- καθώς και με την κ. Έλενα Ζαρούνα, επόπτρια του Κέντρου, συμβουλευτική ψυχολόγο και διευθύντρια του ΚΕΘΕΑ.
Οι δύο ειδικοί μίλησαν για το φαινόμενο του τζόγου, τα τυχερά παιχνίδια, τις επιπτώσεις του και τι δράσεις που πραγματοποιούνται για την πρόληψη και την υποστήριξη των ατόμων που επηρεάζονται.
Τα πρότυπα και η τεχνολογία ως αφετηρία της εξάρτησης
Σε ερώτηση του πως ξεκινά συνήθως η σχέση ενός ατόμου με αυτού του είδους εξαρτήσεις, η κ. Ζαρούνα, απάντησε πως:
«Συχνά πολλά άτομα έρχονται σε επαφή με τα τυχερά παιχνίδια κυρίως από το οικογενειακό πλαίσιο, μέσω κάποιου που εμπιστεύονται, όπως ο πατέρας ή η μητέρα τους, οπόταν τα πρότυπα που έχουμε είναι πολύ σημαντικά»
Σήμερα, η τεχνολογία ενισχύει την εξάρτηση και η έννοια του τζόγου ενσωματώνεται από μικρή ηλικία. Η ύπαρξη του κινητού έδωσε την ευκαιρία στους ανθρώπους να στοιχηματίζουν πάρα πολλές ώρες την ημέρα, με αποτέλεσμα η ντοπαμίνη που παράγει η διέγερση όταν κάποιος κερδίζει, αλλά και η ανάγκη να «κυνηγήσει» όσα έχασε, δημιουργούν ένα φαύλο κύκλο που είναι δύσκολο να σπάσει.
Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσουμε
Οι ειδικοί περιγράφουν τα πιο εμφανή σημάδια τα οποία είναι: οικονομικές δυσκολίες, ψυχολογική μεταβολή, απομόνωση, ξαφνικά ξεσπάσματα, επανειλημμένα ψέματα και η συνεχής ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια.
Η κ. Θεοχάρους προσθέτει: «Κάποιες φορές τα άτομα έρχονται μόνα τους, άλλες φορές με την παρότρυνση της οικογένειας ή των φίλων».
«Το κίνητρο του ατόμου που ζητά βοήθεια είναι κρίσιμο»
Η απώλεια εμπιστοσύνης και η ανάγκη για όρια
Η εμπιστοσύνη μεταξύ των μελών της οικογένειας διαλύεται, η οικονομική σταθερότητα χάνεται και οι σχέσεις τραυματίζονται.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η οικογένεια πρέπει να μάθει να θέτει όρια και να μην καλύπτει τις απώλειες, ώστε το άτομο να αναλάβει την ευθύνη των πράξεών του. «Αυτός είναι ο λόγος που έχουμε μαζί μας και την κοινωνική λειτουργό, για να δουλεύει με τα μέλη της οικογένειας», αναφέρει η κ. Ζαρούνα.
Η παρουσία της οικογένειας στη θεραπευτική διαδικασία δεν έχει σκοπό να “σώσει” το άτομο, αλλά να ξαναχτίσει μια σχέση βασισμένη στην ειλικρίνεια και την αποδοχή. Η θεραπεία συχνά ξεκινά από την παραδοχή, όχι μόνο του ατόμου που παίζει, αλλά και των οικείων του, που χρειάζεται να αναγνωρίσουν τον δικό τους ρόλο στο σύστημα.
Η οικογένεια, λοιπόν, δεν είναι θεατής, είναι συμμέτοχος στη διαδικασία της ανάρρωσης. Μαθαίνει να θέτει όρια χωρίς ενοχές.
Υπάρχει ελπίδα: Θεραπεία και πρόληψη
Στο πρόγραμμα Κίνητρο, η θεραπεία βασίζεται στη γνωσιοσυμπεριφορική προσέγγιση και την ψυχοεκπαίδευση. Η κ. Ζαρούνα εξηγεί: «Ξεκινάμε με συνέντευξη κινητοποίησης έτσι ώστε να δούμε εάν το άτομο θέλει πραγματικά τη θεραπεία».
«Θέλουμε πρώτα το καλλιεργήσουμε το ατομικό κίνητρο»
«Γι’ αυτό και ονομάσαμε έτσι το πρόγραμμα. Στη συνέχεια εντοπίζουμε διαστρεβλωμένες σκέψεις και συμπεριφορές, και εφαρμόζουμε στρατηγικές αλλαγής».
Η πρόληψη παραμένει το πιο ισχυρό εργαλείο. Η ολιστική προσέγγιση, που περιλαμβάνει βιοψυχοκοινωνικούς και κοινωνικούς παράγοντες, επιτρέπει στους νέους και στις οικογένειες να αναγνωρίσουν έγκαιρα τα σημάδια και να αποφύγουν την παγίδα του τζόγου.
Μια προειδοποίηση αλλά και ένα μήνυμα
Η ιστορία των ατόμων που χάνουν τα πάντα είναι δραματική. Η κ. Ζαρούνα θυμάται:
«Άτομα που έχασαν τις περιουσίες τους, έμειναν άστεγοι, να κοιμούνται στο αυτοκίνητο τους. Ένα παράδειγμα που θα μου μείνει είναι ηλικιωμένες μητέρες να κλαίνε και να παρακαλούν να βοηθήσουμε τα παιδιά τους, είναι μία πολύ δύσκολη εικόνα»
Το μήνυμα πίσω από όλα αυτά είναι απλό: η εξάρτηση από τον τζόγο μπορεί να χτυπήσει κάθε πόρτα, αλλά η κοινωνία, η οικογένεια και η επιστήμη έχουν τα μέσα να προστατεύσουν τα άτομα. Η πρόληψη και η έγκαιρη θεραπεία δεν σώζουν μόνο ζωές δίνουν πίσω την αξιοπρέπεια και την ελπίδα.
