Στην καθημερινότητα μας μπήκε πλέον το ηλεκτρονικό εμπόριο και για πολλούς αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι των συναλλαγών τους. Οι πολίτες εύκολα και απλά, μέσω του κινητού τους τηλεφώνου ενώ ξεκουράζονται στον καναπέ του σπιτιού τους ή μέσω του ηλεκτρονικού τους υπολογιστή στο γραφείο, μπορούν να παραγγείλουν ότι επιθυμούν ικανοποιώντας την κάθε καταναλωτική τους ανάγκη.
Γράφει ο Ανδρέας Ιωσήφ - Δημοσιογράφος, Τέως Διευθυντής Γραφείου Τύπου Προέδρου της Δημοκρατίας
Η ραγδαία αύξηση του ηλεκτρονικού εμπορίου τεκμηριώνεται και μέσω ερευνών που διεξάγονται κατά καιρούς, όπως είναι για παράδειγμα η πρόσφατη έρευνα που δημοσιοποίησε τον περασμένο Ιούνιο το Γραφείο του Επιτρόπου για τη Ρύθμιση Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και Ταχυδρομείων.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης έρευνας, το 2025 το ποσοστό των καταναλωτών που προβαίνουν σε διαδικτυακές αγορές ανήλθε στο 76%, ξεπερνώντας όχι μόνο τα ποσοστά του 2023 (65%) και του 2022 (64%), αλλά και το προηγούμενο υψηλό του 2021 (70%), χρονιά κατά την οποία το ηλεκτρονικό εμπόριο είχε εκτοξευθεί σαν αποτέλεσμα των περιορισμών λόγω της πανδημίας Covid-19.
Η συχνότητα με την οποία οι καταναλωτές προβαίνουν σε διαδικτυακές αγορές παρουσιάζει παρόμοια αυξητική τάση, με τον μέσο αριθμό ανά μήνα να κυμαίνεται στο 2,0 για το 2025, 1,6 για το 2023, 1,2 για το 2022 και 1,7 για το 2021.
Παρόμοια εικόνα κατέδειξε και η ειδική έρευνα που διενήργησε η Στατιστική Υπηρεσία και ανακοινώθηκε το Δεκέμβριο του 2024. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας το ποσοστό των ατόμων που πραγματοποίησαν αγορές μέσω διαδικτύου κατά το πρώτο τρίμηνο του 2024 αυξήθηκε σημαντικά στο 63,6% σε σύγκριση με 55,3% την αντίστοιχη περίοδο του περσινού χρόνου. Η γραφική παράσταση καταδεικνύει με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο την αυξητική τάση που παρουσιάζεται στη διάδοση του ηλεκτρονικού εμπορίου ανάμεσα στους πολίτες.
Σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία οι πιο δημοφιλείς κατηγορίες προϊόντων ή υπηρεσιών που παραγγέλθηκαν ή αγοράστηκαν μέσω διαδικτύου ήταν οι ακόλουθες: είδη ρουχισμού (συμπεριλαμβανομένων αθλητικών ενδυμάτων), παπούτσια ή αξεσουάρ (85,3%), παραγγελίες από εστιατόρια ή αλυσίδες “fast food” ή υπηρεσίες “catering” (delivery) (78,8%), υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα ή αξεσουάρ (53,4%) και καλλυντικά, προϊόντα ομορφιάς ή ευεξίας (33,4%).
Ανάμεσα στα άτομα ηλικίας 16-74 ετών που παρήγγειλαν ή αγόρασαν προϊόντα ή υπηρεσίες μέσω διαδικτύου κατά το πρώτο τρίμηνο του 2024, το 46,5% αγόρασε υπηρεσίες διαμονής, το 45,5% αγόρασε υπηρεσίες μεταφοράς και το 33,2% εισιτήρια για εκδηλώσεις.
Το ηλεκτρονικό εμπόριο και οι πωλήσεις εκτός καταστήματος παρουσιάζουν πολλά πλεονεκτήματα, αλλά συνεπάγονται και ορισμένες υποχρεώσεις σύμφωνα με τη νομοθεσία της Ε.Ε.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση για να αντιμετωπίσει την αύξηση των εισαγωγών χαμηλής αξίας προϊόντων στην αγορά της Ε.Ε λαμβάνει μέτρα.
Η εισαγωγή χαμηλής αξίας προϊόντων στην Ε.Ε θέτει σε κίνδυνο την υγεία και την ασφάλεια των καταναλωτών, δημιουργεί προκλήσεις για το περιβάλλον και δημιουργεί αθέμιτους όρους ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις.
Με τη χρήση των υφιστάμενων εργαλείων και την επικαιροποίηση άλλων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ελπίζει να συντονίσει μια ολιστική προσέγγιση όσον αφορά τις εισαγωγές ηλεκτρονικού εμπορίου, με ελέγχους και εγγυήσεις σε κάθε στάδιο της αλυσίδας αξίας.
Η Επιτροπή ζητά ενισχυμένη συνεργασία και συντονισμό μεταξύ όλων των αρμόδιων αρχών. Η συνεργασία αυτή θα πρέπει να διασφαλίζει ότι τα εισαγόμενα προϊόντα που αποστέλλονται απευθείας στους καταναλωτές μέσω ηλεκτρονικού εμπορίου συμμορφώνονται με τους κανόνες της Ε.Ε και τις θεμιτές εμπορικές πρακτικές.
Επιπλέον, η Επιτροπή θεσπίζει μέτρα για να καταστούν οι τελωνειακές αρχές και οι αρχές εποπτείας της αγοράς πιο ανθεκτικές και αποτελεσματικές, ιδίως μέσω της προηγμένης εφαρμογής της μεταρρύθμισης της τελωνειακής ένωσης, δεδομένου ότι θα άρει την τελωνειακή απαλλαγή για αποστολές χαμηλής αξίας και θα ενισχύσει τις ικανότητες ελέγχου, καθώς και μέσω ενός πιθανού τέλους χειρισμού που δεν εισάγει διακρίσεις για τα εισαγόμενα εμπορεύματα που παραδίδονται απευθείας στους καταναλωτές.
Η Επιτροπή καλεί τους ενδιαφερόμενους φορείς της αγοράς και τους θεσμικούς φορείς να συνεργαστούν στην προσπάθεια αυτή.
Κάθε προϊόν προς πώληση πρέπει να συμμορφώνεται με τους κανόνες, να είναι ασφαλές και ως εκ τούτου, να μη βλάπτει την υγεία και την ασφάλεια των καταναλωτών. Σύμφωνα με τους κανόνες ασφάλειας της Ε.Ε όπως ο κανονισμός για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων, στους καταναλωτές της Ε.Ε μπορούν να προσφέρονται μόνο ασφαλή καταναλωτικά προϊόντα.
Σύμφωνα με τον κανονισμό για τη γενική ασφάλεια των προϊόντων, οι επιχειρήσεις που πραγματοποιούν διαδικτυακές πωλήσεις πρέπει να τηρούν τις υποχρεώσεις ασφάλειας των προϊόντων ανάλογα με την υπηρεσία που παρέχουν (οικονομικοί φορείς ή πάροχοι διαδικτυακών αγορών).
Για παράδειγμα, οι πάροχοι διαδικτυακών αγορών πρέπει να σχεδιάζουν τη διεπαφή τους και να διασφαλίζουν ότι οι έμποροι παρέχουν τις απαραίτητες πληροφορίες για την ασφάλεια ή την ιχνηλασιμότητα των προϊόντων, καθώς και ότι κοινοποιούν στους καταναλωτές τους πληροφορίες σχετικά με τις ανακλήσεις προϊόντων.
Οι πάροχοι διαδικτυακών αγορών θα πρέπει επίσης να εγγράφονται στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης (Safety Gate) της Ε.Ε και να υποδεικνύουν το ενιαίο σημείο επαφής τους. Στις συναλλαγές που υπόκεινται σε αυτούς τους κανόνες της Ε.Ε συμπεριλαμβάνονται οι συμβάσεις πωλήσεων και παροχής υπηρεσιών σε καταναλωτές όταν δεν υπάρχει πρόσωπο με πρόσωπο συνάντηση με τον πελάτη π.χ., συμβατικές συμφωνίες μέσω διαδικτύου, τηλεφώνου (με ή χωρίς ανθρώπινη αλληλεπίδραση), e-mail, φαξ ή τυποποιημένης επιστολής, ή συμβάσεις που συνάπτονται με πελάτες εκτός του συνήθους επαγγελματικού χώρου.
Οι ειδικοί του κλάδου του λιανικού εμπορίου συστήνουν στους πολίτες να αποφεύγουν αγορές από αμφίβολης νομιμότητας ηλεκτρονικά καταστήματα και υποδεικνύουν ότι θα πρέπει να μην παρασύρονται από την προσφορά ελκυστικών τιμών οι οποίες ενδεχομένως να είναι φανταστικές ή να προέρχονται από ανύπαρκτες εταιρείες.
Η πανδημία του κορωνοϊού και η τεχνολογική εξέλιξη είναι από τους κυριότερους παράγοντες που άλλαξαν τις καταναλωτικές συνήθειες των πολιτών οδηγώντας το εμπόριο σε νέα μονοπάτια. Η online κουλτούρα αγορών φαίνεται ότι εμπεδώθηκε και ολοένα περισσότεροι καταναλωτές αξιοποιούν την τεχνολογία για τις αγοραστικές τους εμπειρίες προς ικανοποίηση των αναγκών τους. Ταυτόχρονα επιχειρηματίες επενδύουν στον τομέα του ηλεκτρονικού εμπορίου ο οποίος φαίνεται ότι είναι προσοδοφόρος και δυναμικός προς όφελος όλων των παραγόντων της αλυσίδας της αγοράς.
