Πριν από περίπου 5,5 εκατομμύρια χρόνια, σχεδόν τα τρία τέταρτα της Μεσογείου εξατμίστηκαν σχεδόν ολοσχερώς, γεγονός που παραμένει ένα από τα πιο ακραία γεωλογικά γεγονότα στην ιστορία του πλανήτη. Σύμφωνα με νέα διεθνή επιστημονική μελέτη, αυτή η καταστροφή, γνωστή ως Μεσσηνιακή Κρίση Αλατότητας (MSC), συνέβη σε δύο διαδοχικές φάσεις και είχε σοβαρές επιπτώσεις στην περιοχή.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Communications, παρέχει ενδείξεις σχετικά με το πώς και πού χάθηκε το 70% του νερού της Μεσογείου, με χρήση αναλύσεων από ισοτόπους χλωρίου και προσομοιώσεις δεδομένων.
Δύο φάσεις της εξατμίσης
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η Μεσσηνιακή Κρίση Αλατότητας δεν ήταν μια ενιαία διαδικασία, αλλά δύο ξεχωριστές φάσεις:
Η πρώτη φάση (διάρκεια 35.000 ετών):
Η ροή νερού από τον Ατλαντικό προς τη Μεσόγειο περιορίστηκε μέσω του Στενού του Γιβραλτάρ, με αποτέλεσμα να μειωθεί η ανανέωση θαλασσινού νερού. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα αυξημένες ποσότητες αλάτων να εναποτίθενται στον πυθμένα και να επιταχυνθεί η διαδικασία εξάτμισης.Η δεύτερη φάση (διάρκεια 10.000 ετών):
Σε αυτό το στάδιο, η Μεσόγειος είχε απομονωθεί εντελώς από τον Ατλαντικό, γεγονός που αύξησε ακόμα περισσότερο τους ρυθμούς εξάτμισης.
Οι επιστήμονες, με επικεφαλής τον Giovanni Aloisi από το Γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας (CNRS), εκτιμούν ότι σε ορισμένες περιοχές, η στάθμη του νερού είχε υποχωρήσει έως και 2,1 χιλιόμετρα, με τις περιοχές γύρω από το Στενό της Σικελίας να είναι ιδιαίτερα σημαντικές.
Μια γέφυρα ξηράς και η δημιουργία νέων κλιματικών συνθηκών
Κατά τη διάρκεια της δεύτερης φάσης, η υποθαλάσσια οροσειρά στο Στενό της Σικελίας εκτέθηκε, δημιουργώντας μια στενή «γέφυρα ξηράς» που διαχώρισε τη Μεσόγειο στα δύο. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την επιτάχυνση της εξάτμισης, κυρίως στην ανατολική Μεσόγειο, όπου και εντοπίστηκαν οι μεγαλύτερες μειώσεις της στάθμης.
Το αποτέλεσμα αυτού ήταν αλλαγές στις κλιματικές συνθήκες σε παγκόσμιο επίπεδο, με αλλαγές στα πρότυπα βροχοπτώσεων, όπως προκύπτει από τα δεδομένα των μετεωρολογικών προβλέψεων.
Μετά την κρίση: Η πλημμύρα του Zanclean
Μετά την ολοκλήρωση της Μεσσηνιακής Κρίσης Αλατότητας, περίπου 5,3 εκατομμύρια χρόνια πριν, η Μεσόγειος «αναγεννήθηκε» μέσω της πλημμύρας που ονομάζεται Zanclean Flood, η οποία επανέφερε τη σύνδεση με τον Ατλαντικό και αποκατέστησε την κανονική ροή νερού.
Παρά την αναγέννηση της Μεσογείου, η νέα έρευνα ρίχνει φως στις μακροπρόθεσμες γεωλογικές και κλιματικές συνέπειες της MSC.
Ένα παράθυρο σε κλιματικά δεδομένα
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι το μέγεθος της απομόνωσης της Μεσογείου είχε ευρύτερες επιπτώσεις, επηρεάζοντας όχι μόνο την τοπική γεωλογία αλλά και την κλιματική αλλαγή σε ευρύτερη κλίμακα. Όπως αναφέρεται στην έρευνα, «η απώλεια όγκου νερού που αντιστοιχούσε στο 69% της συνολικής ποσότητας της Μεσογείου είχε σοβαρές συνέπειες για τις κλιματικές συνθήκες παγκοσμίως».
Σημειώσεις για το μέλλον
Σήμερα, το Στενό του Γιβραλτάρ είναι πολύ πιο βαθύ και ευρύ σε σχέση με την εποχή της MSC. Αν αυτή η σύνδεση με τον Ατλαντικό δεν υπήρχε, υπολογίζεται ότι η στάθμη της Μεσογείου θα μειωνόταν κατά περίπου 0,5 μέτρα κάθε χρόνο.
Η έρευνα αυτή προσφέρει πολύτιμα δεδομένα, που ξεπερνούν τα γεωλογικά σύνορα της Μεσογείου, προσφέροντας στοιχεία για την κλιματική ιστορία ολόκληρης της περιοχής και τις αλλαγές που μπορούν να έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Η νέα μελέτη ανοίγει το δρόμο για περαιτέρω έρευνα γύρω από γεωλογικές αλλαγές και κλιματικές συνθήκες, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για το πώς τέτοιες καταστροφικές περίοδοι διαμορφώνουν το γεωφυσικό τοπίο.
Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Nature Communications.
