Τρεις γυναίκες οι οποίες εντάχθηκαν ως κορίτσια και μεγάλωσαν μέσα στο Σώμα Κυπρίων Οδηγών, η Άννα Ζαχαριάδου, η Έρση Δικωμίτου και η Δώρα Βασιλειάδου, και οι τρεις από την Αμμόχωστο, αποδεικνύουν το μεγαλείο της ανιδιοτέλειας και της εθελοντικής προσφοράς. Εμπνευσμένες από τις αξίες του Οδηγισμού, αφιέρωσαν όλο τον χρόνο και την ενέργειά τους για να στηρίξουν τις χιλιάδες των προσφύγων που έφτασαν, όπως και εκείνες, στη Λεμεσό, το καλοκαίρι του 1974, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα τον δικό τους πόνο για την προσφυγιά.
Άννα Ζαχαριάδου
«Το `74 με το που ξεκίνησε η εισβολή, φόρεσα τη φανέλα μου, εφόρισα το παντελόνι έβαλα το σήμα υποσχέσεως των Οδηγών και πήγα στην πολιτική άμυνα η οποία ήταν στην Ανωτέρα.»
Η Άννα κατείχε όλα τα απαραίτητα διπλώματα Πρώτων Βοηθειών.
Συμμετείχε στη μεταφορά των ασθενών από το νοσοκομείο της Αμμοχώστου, στο ξενοδοχείο Μάρκος και ακολούθως σε σχολείο στο Φρέναρος.
Περιέθαλψε τραυματισμένους στρατιώτες αλλά και πρόσφυγες, ως την ώρα που ανέλαβε ιατρικό προσωπικό και οι εθελοντές κλήθηκαν να φύγουν.
Άννα Ζαχαριάδου
«Ο κόσμος είχε πάθει πανικό... Ήταν πολύ άσχημη η κατάσταση του κόσμοθ. Εθυμουμαι με ακρίβεια τι έγινε. Βρέθηκα στην Ορμηδκεια μετά. Εκει βρήκα την ξαδέρφη της Έρσης και μου είπε ότι η Έρση με τη μάμα της και η Δώρα με τον άντρα της τα πεθερικά της κλπ ήταν κάπου εκεί κοντά. Ήταν να ξεκινήσουν για να πάνε στη Λεμεσό η Δώρα είχε όλη την οικογένεια μαζί της η Έρση είχε τη μάμα της. Εγώ εν είχα κανένα... Μπαίνουμε στο αυτοκίνητο και ξεκινούμε για τη Λεμεσό».
Οι τρεις φίλες, η Άννα, η Έρση και η Δώρα, ξεκίνησαν μια διαφορετική διαδρομή από αυτές που είχαν άλλοτε ακολουθήσει με το Σώμα Κυπρίων Οδηγών.
Πλέον δεν πήγαιναν για κατασκήνωση... Αλλά χρειάστηκε να εφαρμόσουν όλα όσα έμαθαν στον Οδηγισμό.
Δώρα Βασιλειάδου
«Έφυα και άφησα τους και τα μωρά και ούτε κανένα γνωστόν γύρω και γύρισα θυμούμαι μεσάνυχτα. Και κάθε μέρα έτσι ώρα ερχόμουν παρόλο που είχε κέρφιου. Ούλη μέρα γύριζα και έκαμνα τους καταυλισμούς. Έβρισκα τους πρόσφυγες».
Άννα Ζαχαριάδου
«Την επόμενη το πρωί θυμούμαι ότι πήγα στον Ερυθρό Σταυρό που ήταν η Ινώ Ζαχαριαδου πρόεδρος του Ερυθρού Σταυρού Λεμεσού. Η Έρση βρέθηκε στη Δευτέρα Αστική για τη δημιουργία της Μέριμνας».
Έρση Δικωμίτου
«Εκάλεσεμας το Γραφείο Ευημερίας που ήταν υπεύθυνος κάποιος κύριος Σιάνιος. Εγώ ήμουν στο τηλέφωνο και συνέχεια ελεαν μου ποια χωριά έπιασαν οι Τούρκοι άρα έπρεπεν να βεβαιωθώ ότι είναι από το τάδε χωριό για να τους φκάλω ταυτότητα».
Η Δώρα βρέθηκε να οδηγεί ένα άσπρο μεγάλο αυτοκίνητο του Ερυθρού Σταρού, και με ένα τετράδιο παραμάσχαλα κατέγραφε σχολεία που άνοιγαν για να φιλοξενήσουν πρόσφυγες.
Δώρα Βασιλειάδου
«Μα τα σχολεία δεν τα ξέραμε. Αρχίσαμε και πηγαίναμε γυρίζαμε ρωτούσαμε πηγαίναμε στο σχολείο ανοιγαν μας εβλέπαμε μέσα και τις τάξεις και βλέπαμε και την κουζίνα. Πως ήταν πόσες κατσαρόλες ειχαν μαχαίρια πιρούνια το γράφαμε και ύστερα έπρεπε να το συμπληρώσουμε.. διότι έρκετουν ο κόσμος συνέχεια».
Άννα Ζαχαριάδου
«Μετά δημιουργηθήκαν οι καταυλισμοί στα σχολεία και ξεκίνησε η τροφοδοσία τους και η καθεμία που μας ήταν υπεύθυνη για 1, 2, 3 καταυλισμούς».
Επιλέχθηκαν δεκατέσσερα σχολεία σε όλη τη Λεμεσό. Στο κάθε σχολείο ένας εκπαιδευτικός ανέλαβε ως υπεύθυνος. Και κάθε σχολείο στέγαζε έως και τετρακόσιους πρόσφυγες.
Κοιμόντουσαν στοιβαγμένοι ανά είκοσι σε κάθε αίθουσα...
Άννα Ζαχαριάδου
«Πηγαίναμε κάθε πρωί βλέπαμε πόσοι ήταν μέσα γιατί.. οι προσφυγές ήταν όπως τα μετακινούμενα δοχεία. Σήμερα ηταν 100 δαμε, το δειλης 150 την αλλη μερα 120. Έπρεπε κάθε μέρα να πηγαίνουμε να μετρούμε να βλέπουμε τι ανάγκες είχαν και να ειδοποιούμε στη δευτέρα αστική που ήταν και η Έρση με το κλιμάκιο πόσοι ήταν σε κάθε καταυλισμό για να σταλεί το αντιστοιχο..τα τρόφιμα. Τα σωστά τρόφιμα»
Κατά το πρότυπο των Οδηγικών ομάδων, έστησαν και τη λειτουργία των καταυλισμών στα σχολεία, χωρίζοντας τους πρόσφυγες σε ενωμοτίες και αναθέτοντας καθήκοντα.
Έτσι οι γυναίκες ανέλαβαν μαγείρεμα και καθάρισμα και οι άνδρες την καθαριότητα των εξωτερικών χώρων.
Μεγάλη πρόκληση η σίτιση και το καθημερινό διαιτολόγιο.
Έρση Δικωμίτου
«Πηέναμε στην αποθήκη που ήταν στην άκρη του Τσιρείου που ήταν τούτος ο κ. Σταυρής, πηγαίναμε με το αυτοκίνητο και πιάναμε διάφορα, και δίναμε σε ούλες τις οικογένειες τα ίδια πράγματα. Πριν στηθούν οι καταυλισμοί, εγύριζε η Δώρα και έπιανε κόκκαλα από κοτόπουλο και ξερωγω εβραζεντο και έκαμε σούπα για τα μωρά».
Η μόνη έγνοια των τριών να βοηθήσουν όπου και όσο μπορούν. Να δώσουν δύναμη... Δεν ήταν, όμως, αλώβητες μπροστά στη δυστυχία που αντίκριζαν. Θυμούνται και λυγίζουν ξανά... κι ας πέρασαν πενήντα χρόνια..
Άννα Ζαχαριάδου
«Πήγα στον Ερυθρό Σταυρό και εκείνη τη μέρα έφεραν ένα λεωφορείο με τις κοπέλες που εβιασαν οι Τούρκοι στην Ασία. Και τις έφεραν στη Λεμεσό στο 6ο σχολείο στον Άγιο Νικόλαο. Ήρθαν κατέβηκαν από το λεωφορείο. Οι νεαρές στέκονταν μέσα στη μέση και οι μεγάλες ποξω που τον κύκλο κρατώντας τα χέρια τους έτσι. Για να προστατεύσουν τις νεαρές. Δεν είχαν καταλάβει ακόμα ότι ήρθαν σε ελεύθερο τόπο. Οι μιτσιές δεν ήξεραν άτι είχαν φύγει από τους Τούρκους είχαν γλυτώσει. Ήταν Λεμεσό .Ήταν Λεμεσό. Μα μωρά 13, 18 χρονών».
Για την Δώρα, οι πιο δύσκολες μέρες ήρθαν όταν έφτασε ο Σεπτέμβριος και θα άνοιγαν τα σχολεία.
Τους δόθηκε οδηγία να αδειάσουν τα σχολεία από τους πρόσφυγες, και να μεταφέρουν όσους δεν βρήκαν άλλη στέγη σε καταυλισμούς με αντίσκηνα.
Δώρα Βασιλειάδου
«Και είπα δύο φορές πρόσφυγες»
Ένα νέο μεγάλο κεφάλαιο ξεκινά. Αυτό της οργάνωσης του καταυλισμού με τα αντίσκηνα στο Κολόσσι.
Και έστησαν τα αντίσκηνα οι ίδιες, όπως γνώριζαν από τις κατασκηνώσεις. Και εκεί μετέφεραν όσες οικογένειες προσφύγων δεν είχαν καταφέρει να βρουν άλλη στέγη στις ελεύθερες περιοχές.
Στα αντίσκηνα θα έμεναν οι περισσότεροι για περίπου δύο χρόνια.
Άννα Ζαχαριάδου
«Έγινε με σκηνές πραγματικές που μπορούσε ο κόσμος να ζήσουν μέσα. Ήταν οι άσπρες οι σκηνές το αντίσκηνο που πάνω που δημιουργούσε ρεύμα αέρος δημιουργούσε μόνωση. Δεν είχε υγρασία μέσα. Είχε δροσιά το καλοκαίρι και μπορούσε να κρατήσει μια άλφα ζέστη το χειμώνα|.
Ανέφερε ότι, «κάθε οικογένεια που έρκετουν τους δίναμε αριθμό τσιατιρκού τους δίναμε από ένα καμπετ από 4 κουβέρτες για τον καθένα γιατί ερχετουν χειμώνας από 2 σεντόνια για τον καθένα. Τα οργανώσαμε με τέτοιο τρόπο.. μαγείρευε ο κύριος Κυριάκος, η Βάσω απασχολούσε τα παιδιά, οι γυναίκες βοηθούσαν στο μαγείρεμα και πλύσιμο ρούχων, και κανονίσαμε με τους άντρες και έρχονταν τα λεωφορεία γιατί ήταν ο καιρός που μάζευαν σταφύλια και εργάζονταν στα χωράφια για γεωργικούς σκοπούς».
Ο καταυλισμός μετατράπηκε γρήγορα σε μια μικρή κοινότητα.
Και έστησαν αντίσκηνα για αποθήκη προμηθειών, γραφείο, ακόμα και για διδασκαλείο στους μαθητές.
Όλοι φρόντιζαν για όλους.
Οι μέρες περνούσαν, και έφτασαν τα πρώτα Χριστούγεννα.
Και εργάζονταν όλο το βράδυ ώστε να στήσουν μια σκηνή για εκκλησία.
Άννα Ζαχαριάδου
«Αν σου πω ότι πρώτη φορά επροσευχήθηκα και ήμουν τόσο κοντά στον θεό όταν τέλειωσε εκείνη η εκκλησία... Ήταν πολύ ωραία πολύ συγκινητικά. Κάναμε Χριστούγεννα ούλοι σε εκείνο το τσιατήρι».
Οι τρεις Οδηγοί, με την ευφυΐα και τη δημιουργικότητά τους, δεν σταματούν την προσφορά.
Κάπως έτσι έστησαν και την Κυπριακή Χειροτεχνία. Με πρωτοβουλία της Επαρχιακής Εφορείαs Οδηγών Αμμοχώστου, ιδρύεται η Επιτροπή Απασχόλησης Προσφύγων Γυναικών.
Έρση Δικωμίτου
«Επειδή ο κόσμος εκάθετουν και έκλαιγε, σκεφτήκαμε να κάνουμε ένα τρόπο που να μπορούν να μάθουν να ράβουν ή να πλέκουν».
Δώρα Βασιλειάδου
«Εκατέστη δυνατόν με τη βοήθεια των κυρίων από το Υπουργείο Παιδείας να αρχίσουν να ράβουν κλπ. Αυτή ήταν και η αρχή της κυπριακής χειροτεχνίας.
Δώρα Βασιλειάδου
«Κάμαμε εργασιοθεραπεία και το σπουδαίο ήταν ότι επληρώναμεντες. Καθε γυναίκα που πήγαινε να εκπαιδευτεί την πληρώναμε μια λίρα την ημέρα. Θαύμα. Θαύμα του Θεού μια λίρα την ημέρα να μπορούν να αγοράσουν ένα κιμά για τα μωρά. Τα απαραίτητα τους. Ενιώθαν άνθρωποι».
Βασισμένες στις γνώσεις από τον Οδηγισμό, οργάνωσαν ακόμα και σύστημα αιμοδοσίας.
Έρση Δικωμίτου
«Ο πρώτος άνθρωπος που έδωσα αίμα εγώ, ήταν μια Τουρκού. Ο άνδρας της ελεγοταν ο number 1 γιατί ήταν ο πρώτος τούρκος που κατατάγηκε στον ΒΠΠ».
Με συγκίνηση θυμούνται και τα πρώτα πακέτα βοήθειας που παρέλαβαν από το Σώμα Ελληνίδων Οδηγών.
Ρούχα, παπούτσια, κουβέρτες, ακόμη και σχολικές τσάντες....
Έρση Δικωμίτου
«Οι Ελληνίδες έστειλαν τον πλοίο και θυμούμαι είχε μια Αρμενου και ελαλε τούτο φορτώνουμεντο για την Άννα τούτο για τη Δώρα τούτο για την Έρση.
Άννα Ζαχαριάδου
«Αποκτάς μια τέτοια εμπειρία που πιάναμε τα ρούχα έτσι και λέαμε για ποια ηλικία ήταν. Δηλαδή ήταν κάτι το τρομερό».
Κάπως έτσι πέρασαν καλοκαίρια και χειμώνες στον τελευταίο καταυλισμό στο Κολόσσι.
Εκεί, στα σκοτάδια των άλλων, στην απελπισία και στον πόνο, επέλεξαν να βρίσκονται η Άννα, η Έρση και η Δώρα.
Μαζί τους και άλλες Οδηγοί, οι οποίες όταν έδιναν, παιδιά ακόμη, την Υπόσχεση της Οδηγού, δεν γνώριζαν πως θα έφταναν να μοιράζονται για πάντα η μία με την άλλη, τις πιο φρικιαστικές μνήμες, την ίδια λαχτάρα για επιστροφή στο Βαρώσι και την ίδια αγάπη για τους άλλους.
