Για κάποιους είναι αυτονόητο δικαίωμα. Για άλλους, μεγάλη αγένεια. Η ανάκλιση του καθίσματος έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο επίμαχα ζητήματα των αεροπορικών ταξιδιών, αποκαλύπτοντας πώς αντιλαμβανόμαστε τον προσωπικό χώρο και τη συμβίωση με τους άλλους.
Φαντάσου το εξής: έπειτα από μια πολύωρη διαδρομή προς το αεροδρόμιο, βρίσκεσαι επιτέλους σε μια πτήση δεκαπέντε ωρών. Ταξιδεύεις στην οικονομική θέση και ακριβώς πίσω σου κάθεται μια τριμελής οικογένεια – ένας άνδρας, μια γυναίκα και το μικρό τους παιδί. Φαίνονται ευγενικοί. Όσο όμως περνά η ώρα, το παιδί αρχίζει να ανυπομονεί. Κλοτσάει το κάθισμά σου και σε χτυπάει με τα παιχνίδια του στον ώμο.
«Σταμάτα», ακούς τον πατέρα να λέει. Προς έκπληξή σου, το μικρό υπακούει. Τα φώτα στην καμπίνα χαμηλώνουν. Ώρα για ύπνο. Τη στιγμή όμως που πας να αποκοιμηθείς, αντιλαμβάνεσαι μια κίνηση: ο επιβάτης μπροστά σου γέρνει το κάθισμά του προς τα πίσω. Το βλέπεις να κατεβαίνει μέχρι τέρμα. Ξαφνικά αισθάνεσαι στριμωγμένος, με την πλάτη του καθίσματος σχεδόν στο πρόσωπό σου. Τα δάχτυλά σου αγγίζουν το κουμπί ανάκλισης του δικού σου καθίσματος. Αφού ο μπροστινός έγειρε, δεν δικαιούσαι κι εσύ να κάνεις το ίδιο; Τη στιγμή που ετοιμάζεσαι να πατήσεις το κουμπί, ακούς κάποιον να καθαρίζει τον λαιμό του. Γυρίζεις και βλέπεις τον πατέρα του παιδιού να σε κοιτάζει σταθερά. «Με συγχωρείτε», λέει. «Θα σας πείραζε να κρατήσετε το κάθισμά σας όρθιο;»
Η ζωή είναι γεμάτη ηθικά διλήμματα, άλλα πιο σοβαρά και άλλα λιγότερο. Πρέπει να τρως κρέας; Ενώ το σκέφτεσαι, η ζωή αμέτρητων ζώων κρέμονται από την απόφασή σου. Θα χρησιμοποιήσεις το Claude για να γράψει τη συνοδευτική επιστολή της αίτησής σου; Στην περίπτωση αυτή, αυτό που διακυβεύεται είναι η προσωπική σου ακεραιότητα. Συγκριτικά, η ανάκλιση ενός αεροπορικού καθίσματος μοιάζει ασήμαντη. Πρόκειται για λίγους μόνο πόντους χώρου, ίσως για μερικές ώρες. Κι όμως, αυτό το μικρό κομμάτι χώρου και χρόνου αποκτά δυσανάλογη σημασία. Η επιλογή να το διεκδικήσεις ή όχι μοιάζει να λέει κάτι για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεις τους άλλους – ίσως ακόμη και για το πώς αντιλαμβάνεσαι την ίδια την κοινωνία.
Το 2014, όταν ο ιστότοπος FiveThirtyEight ζήτησε τη γνώμη περίπου χιλίων αεροπορικών επιβατών, το 41% απάντησε ότι θεωρεί αγενή την ανάκλιση του καθίσματος. Το ποσοστό αυτό φαίνεται πως αυξήθηκε. Το 2022, ο καθηγητής μαθηματικών Έρικ Τζόουνς, που ασχολείται με στατιστικά στοιχεία για τα ταξίδια μέσω της ιστοσελίδας The Vacationer, πραγματοποίησε παρόμοια έρευνα και διαπίστωσε ότι το 77% των συμμετεχόντων είχε αρνητική στάση απέναντι στην ανάκλιση. Οι έρευνες αυτές είναι μικρής κλίμακας, ωστόσο μαζί υποδηλώνουν μια σημαντική μεταβολή στις αντιλήψεις μας γύρω από το συγκεκριμένο ζήτημα.
Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και ανεπίσημα, μέσα από διαδικτυακές συζητήσεις, όπου όσοι θεωρούν αυτονόητα αγενή την ανάκλιση του καθίσματος φαίνεται να αποτελούν την πιο θορυβώδη πλευρά της αντιπαράθεσης. Όλοι, χωρίς εξαίρεση, δήλωσαν ότι δεν γέρνουν ποτέ το κάθισμά τους κατά τη διάρκεια μιας πτήσης. «Όποιος γέρνει το κάθισμά του στο αεροπλάνο, είναι απαίσιος άνθρωπος», είπε κάποιος με απροσδόκητη ένταση.
Εσύ σε ποια κατηγορία ανήκεις; Σε όσους γέρνουν το κάθισμά τους ή σε όσους απέχουν; Όπως συμβαίνει με πολλές αντιπαραθέσεις που παίρνουν σχεδόν πολιτισμικές διαστάσεις, έτσι κι εδώ οι αιτίες είναι βαθιές. Από τη δεκαετία του 1970 μέχρι σήμερα, ο διαθέσιμος χώρος για τα πόδια στην οικονομική θέση έχει μειωθεί κατά 5 έως 13 εκατοστά. Ταυτόχρονα, οι ενήλικες έχουν γίνει, κατά μέσο όρο, πιο μεγαλόσωμοι, γεγονός που κάνει την παραμονή σε ένα αεροπορικό κάθισμα ακόμη πιο άβολη.
Επιπλέον, η αύξηση των χρεώσεων για τις παραδοτέες αποσκευές έχει ωθήσει περισσότερους επιβάτες να τοποθετούν τις χειραποσκευές τους κάτω από το μπροστινό κάθισμα, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τον ήδη ελάχιστο χώρο. Και, φυσικά, η διάδοση των φορητών υπολογιστών έχει αλλάξει εντελώς τη χρήση του τραπεζιού της θέσης, καθιστώντας τον χώρο ακριβώς από πάνω του πολύτιμο.
