Από τις ελλείψεις εκπαιδευτικών στα λύκεια μέχρι τις μαζικές διαδηλώσεις, τους εμπρησμούς και τις συγκρούσεις με την αστυνομία, η Γαλλία βιώνει τις τελευταίες εβδομάδες μια περίοδο έντονης κοινωνικής αναταραχής.
Οι κινητοποιήσεις, που ξεκίνησαν από τα σχολεία, απέκτησαν σταδιακά ευρύτερες κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις, με χιλιάδες μαθητές να βγαίνουν στους δρόμους, να προχωρούν σε αποκλεισμούς σχολικών μονάδων και να διεκδικούν καλύτερες συνθήκες εκπαίδευσης, περισσότερους εκπαιδευτικούς και αναβάθμιση των σχολικών υποδομών.
Στην πορεία, η μαθητική δυσαρέσκεια συνδέθηκε με ευρύτερα αιτήματα για την ακρίβεια, τις κοινωνικές ανισότητες και την κατάσταση των δημόσιων υπηρεσιών. Την ίδια ώρα, ωστόσο, οι ειρηνικές κινητοποιήσεις επισκιάζονται σε αρκετές περιπτώσεις από σοβαρά επεισόδια, εμπρησμούς, λεηλασίες και συγκρούσεις με την αστυνομία.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, αρκετά διεθνή μέσα ενημέρωσης επιχειρούν να παραλληλίσουν τις σημερινές κινητοποιήσεις με τον ιστορικό Μάη του 1968. Πρόκειται, ωστόσο, για μια σύγκριση που, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, μοιάζει πρόωρη, καθώς το χρονικό των γεγονότων, η ιστορική συγκυρία και οι ουσιαστικές διαφορές ανάμεσα στις δύο περιόδους επιβάλλουν επιφύλαξη.
Επιπλέον, η δημόσια συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται στο ερώτημα κατά πόσο οι μαθητές έχουν δίκιο ή άδικο στις αντιδράσεις τους. Άλλο η διαμαρτυρία και η διεκδίκηση δικαιωμάτων και άλλο η βία, οι καταστροφές και το ανεξέλεγκτο χάος.
Η αφετηρία των κινητοποιήσεων εντοπίζεται στο λύκειο Saint-Exupéry, στο Κρετέιγ, στα προάστια του Παρισιού, όπου οι ελλείψεις εκπαιδευτικού προσωπικού προκάλεσαν αρχικά αντιδράσεις εκπαιδευτικών και μαθητών.
Στις 17 Σεπτεμβρίου 2026, εκπαιδευτικοί προχώρησαν σε απεργία, καταγγέλλοντας περίπου δέκα ακάλυπτες θέσεις. Ακολούθησαν μαθητικές κινητοποιήσεις, ενώ στις 21 Σεπτεμβρίου εκατοντάδες νέοι συγκεντρώθηκαν έξω από το σχολείο. Η ημερομηνία αυτή θεωρείται η αφετηρία της ευρύτερης κινητοποίησης, παρότι είχαν προηγηθεί τοπικές δράσεις.
Η διαμαρτυρία εξαπλώθηκε σύντομα σε άλλα σχολεία της περιφέρειας του Παρισιού και ακολούθως σε περισσότερες περιοχές της χώρας. Στις 29 Σεπτεμβρίου, η μαθητική συνδικαλιστική ένωση USL κάλεσε σε πανεθνικούς αποκλεισμούς.
Τα αιτήματα επικεντρώθηκαν στην έλλειψη καθηγητών, στα υπερφορτωμένα ωρολόγια προγράμματα, στις πολυπληθείς τάξεις και στις ανεπαρκείς υποδομές. Στο επίκεντρο βρέθηκε επίσης το Parcoursup, το γαλλικό σύστημα εισαγωγής στην ανώτατη εκπαίδευση, το οποίο μαθητές επικρίνουν ως πηγή άγχους και ανισοτήτων.
Η κινητοποίηση δεν είχε παντού την ίδια μορφή ούτε ταυτόσημα αιτήματα. Όπως κατέγραψε η γαλλική εφημερίδα Le Monde, τα κοινωνικά δίκτυα συνέβαλαν καθοριστικά στη διάδοση των καλεσμάτων, ενώ οι επιμέρους διεκδικήσεις διέφεραν από σχολείο σε σχολείο.
Στις 29 Σεπτεμβρίου καταγράφηκαν εκατοντάδες δράσεις σε λύκεια, ενώ η Διεθνής Αμνηστία κατήγγειλε περιστατικά δυσανάλογης αστυνομικής βίας κατά μαθητών, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι ορισμένοι διαδηλωτές είχαν προβεί σε βίαιες ενέργειες.
Η κυβέρνηση επιχείρησε να ανοίξει δίαυλο επικοινωνίας με τους μαθητές, χωρίς όμως να επιτευχθεί αποκλιμάκωση.
Στις 2 Οκτωβρίου, εκπρόσωποι μαθητικών οργανώσεων αποχώρησαν από συνάντηση με τον υπουργό Παιδείας, υποστηρίζοντας ότι δεν εξασφάλισαν συγκεκριμένες δεσμεύσεις για την αντιμετώπιση των προβλημάτων.
Στις 6 Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκαν μαζικές κινητοποιήσεις, με τη συμμετοχή να υπολογίζεται σε 266.000 ανθρώπους σύμφωνα με τις αρχές και 450.000 σύμφωνα με τους διοργανωτές.
Διάβασε εδώ >> Γαλλία: Νεκρός από ανακοπή διαδηλωτής στο Παρίσι
Δύο ημέρες αργότερα, στις 8 Οκτωβρίου, πραγματοποιήθηκε συγκέντρωση στην πλατεία της Βαστίλης, με αίτημα χρηματοδότηση ύψους 10 δισεκατομμυρίων ευρώ για επείγουσες παρεμβάσεις στην εκπαίδευση.
Νέα πανεθνική κινητοποίηση ακολούθησε στις 13 Οκτωβρίου. Σύμφωνα με τη Le Monde και το γαλλικό τηλεοπτικό δίκτυο TF1, το υπουργείο Εσωτερικών υπολόγισε τη συμμετοχή σε 161.500 ανθρώπους, ενώ οι μαθητικές και φοιτητικές οργανώσεις έκαναν λόγο για 480.000 διαδηλωτές.
Η διεύρυνση των κινητοποιήσεων έφερε στο προσκήνιο τη σύνδεση των μαθητικών διεκδικήσεων με τα αιτήματα εργαζομένων και άλλων κοινωνικών ομάδων. Παράλληλα, η έναρξη των σχολικών διακοπών δημιούργησε ερωτήματα για τη συνέχεια του κινήματος, με τους μαθητές να αναζητούν στήριξη από φοιτητές και πρώην μέλη των «Κίτρινων Γιλέκων».
Η μεγαλύτερη κλιμάκωση σημειώθηκε το Σάββατο 17 Οκτωβρίου, όταν η μαθητική διαμαρτυρία συναντήθηκε με ευρύτερες κινητοποιήσεις για το κόστος ζωής, τις κοινωνικές ανισότητες και την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών.
Σύμφωνα με το διεθνές πρακτορείο Reuters, περισσότεροι από μισό εκατομμύριο άνθρωποι συμμετείχαν στις πορείες, οι περισσότερες από τις οποίες ήταν ειρηνικές. Ωστόσο, σε αρκετές πόλεις σημειώθηκαν σοβαρά επεισόδια, με εμπρησμούς, λεηλασίες καταστημάτων και επιθέσεις σε δημόσια κτίρια.
Στον απολογισμό που δημοσίευσε το Reuters στις 18 Οκτωβρίου, οι συλλήψεις ανέρχονταν σε περίπου 1.800, ενώ περισσότεροι από 500 αστυνομικοί είχαν τραυματιστεί. Ένας διαδηλωτής πέθανε από καρδιακή ανακοπή στο Παρίσι.
Στη Λιμόζ, το ιστορικό δημαρχείο υπέστη σοβαρές ζημιές από πυρκαγιά, ενώ καταστροφές καταγράφηκαν επίσης στο Παρίσι, στη Μασσαλία και στο Μπορντό.
Τα γεγονότα πυροδότησαν έντονη πολιτική αντιπαράθεση. Η κυβέρνηση απέδωσε μέρος της βίας σε ομάδες της άκρας Αριστεράς και σε άτομα που, όπως υποστήριξε, εκμεταλλεύτηκαν τις κινητοποιήσεις για να προκαλέσουν καταστροφές. Από την πλευρά τους, μαθητικές οργανώσεις αποστασιοποιήθηκαν από τις βίαιες ενέργειες, συνεχίζοντας παράλληλα να καταγγέλλουν την αστυνομική αντιμετώπιση των διαδηλώσεων.
Η σύγκριση με τον Μάη του 1968 δεν στερείται σημείων αναφοράς. Και τότε, οι νέοι πρωταγωνίστησαν στις κινητοποιήσεις, οι καταλήψεις εκπαιδευτικών ιδρυμάτων αποτέλεσαν βασική μορφή διαμαρτυρίας και η κοινωνική αμφισβήτηση ξεπέρασε σταδιακά τα πανεπιστήμια.
Ωστόσο, ο Μάης του ’68 εξελίχθηκε σε κάτι πολύ ευρύτερο από μια εξέγερση της νεολαίας.
Περίπου δέκα εκατομμύρια εργαζόμενοι συμμετείχαν τότε στο απεργιακό κύμα, με καταλήψεις εργοστασίων και εκτεταμένη παράλυση της οικονομικής δραστηριότητας. Η αμφισβήτηση δεν αφορούσε αποκλειστικά οικονομικά ή εκπαιδευτικά αιτήματα, αλλά και τις κοινωνικές ιεραρχίες, τις σχέσεις εξουσίας και τα πολιτισμικά πρότυπα της εποχής.
Οι διαπραγματεύσεις της Γκρενέλ, από τις 25 έως τις 27 Μαΐου 1968, οδήγησαν σε σημαντικές μισθολογικές και συνδικαλιστικές παραχωρήσεις, παρότι το τελικό πρωτόκολλο δεν υπογράφηκε.
Σύμφωνα με το γαλλικό Εθνικό Ινστιτούτο Οπτικοακουστικών Αρχείων (INA), στις συμφωνηθείσες ρυθμίσεις περιλαμβάνονταν αύξηση του κατώτατου εγγυημένου μισθού κατά 35% και γενικότερες μισθολογικές αυξήσεις.
Στις 30 Μαΐου, ο πρόεδρος Σαρλ ντε Γκωλ διέλυσε την Εθνοσυνέλευση, ενώ οι βουλευτικές εκλογές της 23ης και 30ής Ιουνίου ενίσχυσαν τη γκωλική παράταξη. Έτσι, οι σημαντικές κοινωνικές κατακτήσεις συνυπήρξαν με την εκλογική επικράτηση της κυβερνητικής πλευράς.
Η σημερινή Γαλλία δεν έχει παρουσιάσει, τουλάχιστον μέχρι τις 18 Οκτωβρίου 2026, αντίστοιχης έκτασης και διάρκειας γενικευμένη εργατική απεργία. Η συμμετοχή διαφορετικών κοινωνικών ομάδων αποτελεί σημαντική εξέλιξη, αλλά δεν αρκεί για να εξισώσει δύο διαφορετικές ιστορικές περιόδους.
Άλλωστε, η γαλλική ιστορία διαθέτει και άλλα παραδείγματα μεγάλων κινητοποιήσεων: τις διαμαρτυρίες του 2006 κατά του Συμβολαίου Πρώτης Απασχόλησης, τα «Κίτρινα Γιλέκα» του 2018 και τις απεργίες κατά της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης του 2023.
Η μαζικότητα μιας κινητοποίησης δεν προδικάζει την πολιτική της κατάληξη. Επομένως, ο χαρακτηρισμός «νέος Μάης του ’68» προτρέχει των εξελίξεων. Η ιστορική σημασία ενός κινήματος δεν καθορίζεται μόνο από την ένταση των εικόνων του, αλλά από τη διάρκειά του, τις κοινωνικές αλλαγές που επιφέρει και το αποτύπωμα που αφήνει.
Για το σημερινό μαθητικό κίνημα, κρίσιμο ζητούμενο παραμένει η συνέχεια των ειρηνικών κινητοποιήσεων, η κοινωνική τους απήχηση και η δυνατότητα μετατροπής της δυσαρέσκειας σε συγκεκριμένα αποτελέσματα.
Κυρίως, όμως, η συζήτηση οφείλει να επιστρέψει στα πραγματικά προβλήματα που πυροδότησαν τη διαμαρτυρία. Τα επεισόδια δεν ακυρώνουν συλλήβδην τα αιτήματα των μαθητών, όπως και τα δίκαια αιτήματα δεν μπορούν να αποτελούν άλλοθι για τη βία και τις καταστροφές.
Η καταδίκη των βίαιων ενεργειών δεν απαλλάσσει την πολιτεία από την ευθύνη να ακούσει και να δώσει απαντήσεις. Αντίστοιχα, η αναγνώριση των προβλημάτων της εκπαίδευσης δεν συνεπάγεται ανοχή απέναντι σε πράξεις που θέτουν σε κίνδυνο ανθρώπους και περιουσίες.
Γιατί, τελικά, το ζητούμενο δεν είναι αν η Γαλλία ξαναζεί τον Μάη του ’68, αλλά αν θα δοθούν ουσιαστικές απαντήσεις στα αιτήματα που έβγαλαν μια νέα γενιά στους δρόμους, προτού η διαμαρτυρία επισκιαστεί ολοκληρωτικά από τη βία.
